Co oznacza skrót QR?
QR to skrót od Quick Response („szybka odpowiedź”). Kod QR wynalazł w 1994 roku Masahiro Hara z firmy Denso Wave, należącej do grupy Toyota, aby śledzić części samochodowe na linii produkcyjnej – kod musiał być odczytywany znacznie szybciej niż ówczesne kody kreskowe i to z dowolnego kierunku. W przeciwieństwie do klasycznego kodu kreskowego, który zapisuje dane tylko w jednym kierunku, kod QR jest dwuwymiarowym kodem matrycowym. Opisuje go norma ISO/IEC 18004.
Jak działa kod QR
Każdy kod QR to siatka małych kwadratów nazywanych modułami; każdy ciemny lub jasny moduł to jeden bit. Oprócz danych siatka zawiera stałe wzory, które pomagają skanerowi:
- Wzory pozycjonujące (finder patterns): trzy duże kwadraty w narożnikach pokazują, gdzie jest kod i jak jest obrócony.
- Wzory synchronizujące (timing patterns): rzędy naprzemiennych modułów między wzorami pozycjonującymi informują skaner o rozmiarze siatki.
- Wzory wyrównujące (alignment patterns): mniejsze kwadraty w większych kodach korygują zniekształcenia, gdy kod jest fotografowany pod kątem lub wydrukowany na zakrzywionej powierzchni.
- Informacje o formacie i wersji: poziom korekcji błędów, maska i wersja.
- Strefa ciszy: pusty margines o szerokości czterech modułów wokół kodu.
Istnieje 40 wersji: wersja 1 ma 21 × 21 modułów, a każda kolejna dodaje 4 moduły na bok, aż do 177 × 177 w wersji 40. Na dane nakładana jest maska – jeden z ośmiu wzorów – aby duże jednolite obszary nie myliły skanera.
Poziomy korekcji błędów
Kody QR wykorzystują korekcję błędów Reeda-Solomona, dzięki czemu kod da się odczytać, nawet gdy jego część jest zabrudzona, uszkodzona lub zasłonięta logo. Poziom wybiera się podczas tworzenia kodu:
| Poziom | Odtwarza ok. | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| L (niski) | 7% słów kodowych | Czyste otoczenie, najwięcej danych w najmniejszym kodzie |
| M (średni) | 15% | Standardowy wybór do druku i na ekrany |
| Q (kwartylowy) | 25% | Etykiety przemysłowe, zastosowanie na zewnątrz |
| H (wysoki) | 30% | Kody z logo lub narażone na intensywne zużycie |
Wyższy poziom wymaga większej liczby modułów dla tej samej treści, więc kod staje się gęstszy lub większy.
Ile znaków zmieści kod QR?
Pojemność zależy od wersji, poziomu korekcji błędów i rodzaju danych. Największy kod, w wersji 40, mieści:
| Dane | Poziom L | Poziom H |
|---|---|---|
| Tylko cyfry | 7089 | 3057 |
Wielkie litery, cyfry, $%*+-./: i spacja | 4296 | 1852 |
| Bajty (dowolny tekst w UTF-8) | 2953 | 1273 |
| Znaki kanji | 1817 | 784 |
W tekście bez znaków diakrytycznych jeden znak to jeden bajt; polskie litery, takie jak ą, ę czy ś, zajmują dwa bajty, a emoji – cztery. W praktyce im krócej, tym lepiej: link o długości 100 znaków mieści się w kodzie w wersji 6 (41 × 41 modułów) na poziomie M i łatwo się skanuje, a kod bliski maksimum trudno odczytać telefonem.
Kod QR statyczny a dynamiczny
Statyczny kod QR zawiera samą treść – link, hasło do Wi-Fi albo dane kontaktowe. Nie potrzebuje serwera, więc nigdy nie wygasa, nie da się go wyłączyć i działa tak długo, jak aktualna jest jego treść. Dynamiczny kod QR zawiera jedynie krótki link do serwera dostawcy, który przekierowuje do właściwego adresu. Pozwala to zmieniać adres docelowy i liczyć skanowania, ale każde skanowanie zależy od dostawcy: gdy skończy się subskrypcja albo firma zostanie zamknięta, kod przestaje działać. Kody, które „wygasły” po darmowym okresie próbnym, to niemal zawsze kody dynamiczne.
Jak zeskanować kod QR
- iPhone i iPad: otwórz aplikację Aparat, skieruj ją na kod i stuknij link, który się pojawi. Działa też Skaner kodów w Centrum sterowania.
- Android: otwórz aplikację Aparat i skieruj ją na kod. Możesz też użyć kafelka Skanuj kod QR w Szybkich ustawieniach (Android 13 i nowsze) lub Obiektywu Google.
- Komputer: użyj skanera online z kamerą internetową albo zeskanuj zrzut ekranu lub zdjęcie kodu.
Bezpieczeństwo kodów QR: jak uniknąć „quishingu”
Kod QR to tylko tekst, ale zawarty w nim link może prowadzić do fałszywej strony. Phishing z użyciem kodów QR – tzw. „quishing” – wykorzystuje naklejki na parkomatach i stacjach ładowania, fałszywe wezwania do zapłaty za parkowanie albo e-maile z pilną prośbą o zeskanowanie kodu.
- Przed otwarciem linku sprawdź domenę w podglądzie i zwróć uwagę na literówki w nazwach firm.
- Uważaj na naklejki przyklejone na oryginalny kod.
- Nie wpisuj haseł ani danych płatniczych na stronie otwartej z nieoczekiwanego kodu – zamiast tego samodzielnie wpisz oficjalny adres.
- Traktuj kody QR w e-mailach i listach jak linki: nie skanuj tych, których się nie spodziewasz.
Gdzie stosuje się kody QR
- Płatności: UPI w Indiach, Alipay i WeChat Pay w Chinach, kody EPC QR do przelewów SEPA w Europie oraz kody QR na fakturach, z których wiele aplikacji bankowych w Polsce odczytuje dane do przelewu.
- Bilety i karty pokładowe na papierze i w aplikacjach typu portfel.
- Udostępnianie Wi-Fi gościom, w biurach i hotelach.
- Menu, opakowania produktów i plakaty z linkami do dodatkowych informacji.
- Dane kontaktowe na wizytówkach (vCard).
- Logowanie i bezpieczeństwo: konfiguracja aplikacji do uwierzytelniania dwuskładnikowego lub łączenie komunikatorów z komputerem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy kody QR wygasają?
Statyczne kody QR nigdy nie wygasają, ponieważ treść jest zapisana w samym kodzie. Kody dynamiczne z serwisów abonamentowych przestają działać, gdy usługa zostanie zakończona.
Czy kod QR może zawierać wirusa?
Kod QR zawiera tylko tekst, np. link. Sam z siebie niczego nie uruchomi, ale link może prowadzić do strony phishingowej lub szkodliwego pliku – dlatego przed otwarciem sprawdź adres.
Czy z kodów QR można korzystać za darmo?
Tak. Denso Wave, firma, która wynalazła kod QR, nie egzekwuje swoich praw patentowych, a format jest otwartą normą ISO. „QR Code” jest zastrzeżonym znakiem towarowym DENSO WAVE INCORPORATED.
Ostatnia aktualizacja: